آموزش کارگاهی فیلمنامه نویسی(1)

 

آموزش کارگاهی فیلمنامه نویسی(1)

 

معلم نمی‌تواند شما را نویسنده کند، فقط خودتان می‌توانید،
کتاب و معلم فقط به شما کمک کنند تا خود را یاری دهید.
آلن آرمر

در نخستین روزهای تاریخ سینما چیزی بعنوان فیلمنامه وجود نداشت، سینما صرفاً یک هیجان تازه و معجزه شگفت انگیز بازار مکاره بود. بسیاری فیلمها بصورت فی‌البداهه و دیگر فیلمها به صورت یادداشتی بر تکه ای کاغذ شکل می‌گرفتند.

بعدها که طرحهای داستانی به حد کافی پیچیده شدند، وجود فیلمنامه ضرورت پیدا کرد.

اولین شرکت فیلمسازی که نویسندگان را به خدمت گرفت، «بیوگراف» در اوایل قرن بیستم بود. نخستین فیلمنامه‌ها شبیه خلاصه داستان (سیناپس) بود. در این دوران فیلمسازی براساس آثار داستان نویسان و نمایشنامه‌نویسان رونق گرفت بطوری که حدود 300 طرح داستانی از میان آثار شکسپیر به فیلم تبدیل شد.

از پیشرفته‌ترین شیوه‌های فیلمنامه‌نویسی آن دوران که بوسیله جوان ماتیس برای فیلمنامه‌های صامت ابداع شد، شیوه «دکوپاژ مانند» است. در این روش فیلمنامه بصورت نما به نما و تفکیک شده با ذکر دیدگاه دوربین نوشته می‌‌شد. به این خاطر در پایان دوره صامت، کارگردانی و فیلمنامه نویسی بسیار نزدیک بهم و تقریباً یکسان شمرده می‌شد. (خواننده جاز 1927 اولین فیلم ناطق) با ورود صدا و کلمات به سینما شیوه فیلمنامه نویسی تغییراتی اساسی کرد، در ابتدا نسخه‌های تئاتری را فیلم می‌کردند ولی بخاطر کارکرد متفاوت تئاتر و سینما دیالوگها خسته کننده و ملال آور بود.

به این ترتیب به تدریج ترکیب مناسبی از تصویر و دیالوگ برای نگارش فیلمنامه پذیرفته شد.

در 1933 «اتحادیه فیلمنامه نویسان» آمریکا بنیان نهاده شد و فیلمنامه نویسی بصورت حرفه‌ای مستقل از کارگردانی درآمد.

در روند پیشرفت فیلمنامه نویسی امروزه فیلمنامه‌‌ها بیشتر بصورت گروهی نگارش می‌شود. که نفر اصلی طراح داستان و کسانی مثل :دیالوگ نویسان، طنز نویسان و... فیلمنامه نویس را همراهی می‌کنند.

تعریف فیلم نامه :
تعاریف متعددی برای فیلم نامه ذکر می‌کنند که در حقیقت همة آنها یکسان است.

- داستانی که با تصاویر، در قالب گفت و گو و توصیف، در بطن ساختار دراماتیک بیان می‌شود.

- طرحی ساختاری برای فیلم.

- ثبت علائمی برای انتقال صوت و تصاویر به نوار فیلم با روشی که بیشترین تأثیر خود را در حداقل زمان بر مخاطب به جای گذارد.

- داستان شخصیتی که تجربه‌ای حسی را پشت سر می‌گذارد، با مشکلی مواجه می‌شود و در طول فیلمنامه در پی حل آنست.

دلایل شکل‌گیری فیلم نامه :

- صرفه‌جویی درهزینه تولید فیلم
- پرورش کامل ایده‌ها
- استفاده از تمام ایده‌ها
- منظم کردن ایده‌ها

تفاوت داستان و فیلمنامه :
داستان یک اثر کامل هنری است ولی فیلمنامه نویسی یک روند مشارکتی و فیلمنامه یک جزء از مجموعه یک کار هنری یعنی فیلمسازی است مانند نقشه یک ساختمان. مخاطب اصلی فیلمنامه نه خواننده یا تماشاگر که گروه سازنده فیلم است، یعنی فیلمنامه نوشته مخصوص خواص است.

وظایف فیلمنامه نویس پیش از شروع به نوشتن :
1- باید پیش از شروع به نوشتن داستان را بر حسب شخصیتی که مسیر ماجرای دراماتیک را طی کرده بشناسید. برای این کار مهمترین مطلب، یافتن موضوعی برای یک داستان است.

2- پس از انتخاب موضوع آنرا بر حسب محوریت شخصیتها بصورت کوتاه بنویسید.

3- یک یا چند شخصیت اصلی انتخاب کنید و نیاز آنها را که در طول داستان می‌خواهند به آنها برسند مشخص کنید.

♦ نیاز مریم در فیلمنامه نجات یافتگان طی کردن مسیر بیابان و رسیدن به مریوان است.

4- تحقیق به دو صورت کتابخانه‌ای و میدانی صورت می‌گیرد و یکی از مهمترین بخشهای شکل‌گیری یک فیلم نامه است.

روش تحقیق میدانی :
به محلهایی که می‌خواهید درباره آنها بنویسید بروید و خصوصیات آنها را نوشته یا روی نوار ضبط کنید و حتی الامکان از آنها عکس بگیرید. می‌توانید در مورد هر شخصیت با دوستان، هم رشته‌ای‌ها، هم صنفی‌ها و یا شخصی مشابه به او صحبت کنید. در این مرحله شاید لازم باشد مدتی را با شخصیت یا مشابه او زندگی کنید.

♦مصاحبه‌ حاتمی‌کیا با مسعود فراستی درباره مراحل تحقیق فیلمنامه از کرخه تا راین:
در جشنواره اصفهان سال هفتاد به یکی از میهمانان فیلمساز جشنواره به نام خانم فَرانک جلالی برخوردم که مقیم آلمان بود. قصه را به او گفتم و از او آدرس گرفتم که در آلمان بیشتر صحبت کنیم، قبول کرد. رفتم و چند صباحی کنارشان بودم. راحت در زندگی آنها فرو رفته بودم. یادم هست در جنگلهای روستایی که اقوام شوهرش زندگی می‌کردند، یک لحظه که خلوت می‌کردم، وحشت برم می‌داشت و می‌گفتم «خدایا من اینجا چکار می‌کنم؟ کرخه کجا، این جنگلهای مونیخ کجا»؟.... ولی چیزی نهیب می‌زد :«یا علی، نایست، پیش برو»! همان حالی که برای جبهه رفتن در اواخر جنگ داشتم.

روش کتابخانه‌ای :
ممکن است درمورد مکان، داستان، یا شخصیتهایی که به آنها دسترسی ندارید بنویسید بهترین منابع تحقیق؛ کتاب، روزنامه، مجلات، پایان‌نامه و خصوصاً اینترنت است.

تمرین 1: فکر اولیه برای یک فیلمنامه را در سه- چهار جمله بر حسب ماجرا و شخصیت بنویسید.

محمد مهدی خالقی