آواز گروهی ( گروه کر )

 

 

آواز گروهی ( گروه کر )

نوشته : علی کنعانی     

گروه کر : ( Chor )

به ترکیبی از مجموع بخش های اصوات انسانی ( سوپرانو.متزوسوپرانو.کنترآلتو.تنور.باریتون.باس) در خانم ها یا آقایان ویا هردوبا هدف همراهی با یک ارکستر یا اجرای تنها .

بخش های تشکیل دهنده گروه کر :
صدای انسانی را زیباترین سازها می دانند. یک گروه کر خوب، حتی بدون ادای کلمه ای یا خواندن شعر، می تواند تاثیری زنده ، حساس و کاملا نزدیک به شنونده ایجاد نماید .

 بخش های صدای انسانی به دو قسمت بزرگ تقسیم می شوند :

- بخش صدای خانم ها و کودکان که خود شامل :

• سوپرانو ( صدای زیر )
• متزوسوپرانو ( صدای متوسط )
• آلتو – کنترالتو ( صدای بم )

- بخش صدای آقایان که خود شامل : 
 
• تنور ( صدای زیر )
• باریتون ( صدای متوسط )
• باس ( بم )

*امروزه در ترکیب یک گروه کر معمولا از چهار بخش اصلی ، یعنی سوپرانو ( S ) - کنترالتو( A ) – تنور ( T )  و باس ( B )  استفاده  می شود .

محدوده یا دامنه صوتی بخش های تشکیل دهنده گروه کر : 

البته باید بدانیم که تقسیم بندی بخش های تشکیل دهنده گروه کر صرفا به چهار بخش شاید آسان ودر نوشتن و خلق آثار، راحت تر باشد اما شمار بزرگی از بخش های با ارزش صدای انسانی را به نادرستی برکنار کرده ایم . زیرا پراکندگی بخش های تشکیل دهنده گروه کر در همه کشور های جهان به یک اندازه نیست که این را می توان معلول تفاوت در آب و هوای کشورها دانست . به عنوان مثال در ایتالیا بخش آلتو بسیار فراوان است در حالی که این بخش در فرانسه به ندرت یافت می شود .

همسرایان زن در اجرای موسیقی مذهبی و ظریف تاثیری فریبنده دارند . گاهی بخش تنور در آقایان نیز به مثابه بخش باس گروه به بخش های زنان افزوده می شود . در عوض گروهی متشکل از بخش های صدای مردان ، صوتی قوی حاصل می کنند ، به این ترتیب هر چه صوت بم تر بوده و کمتر تقسیم شود ( دیویزه ) ، صوت حاصل قوی تر خواهد بود .

این آهنگ ساز است که باید گزینش منطقه صوتی را متناسب با ویژگی های قطعه مورد نظر خویش در نظر بگیرد . به  عنوان مثال در یک قطعه با تمپوی  Andante  با نت های کشیده و شیرین ، اهنگ ساز معمولا منطقه صوتی میانی را به کار می گیرد ، زیرا تنها در این منطقه است که رنگ صوتی با آرامش و راحتی و نوانسی pp می تواند اجرا شود . مانند قطعه زیبای  Aveverum corpus  موتزارت که برای دعا ساخته شده است .

یک خواننده کر به سه روش می تواند نت ها را بیان کند ؛ یا اصوات از سینه بیان می شوند و یا از سر در مناطق بالا  و یا اصوات آمیخته . نقطه ای که صدای سینه به پایان رسیده و صوت سر شروع می شود را نمی توان دقیقا تعیین کرد . تنورهای ماهر در این باره در نوانس f ، نت های معینی مانند la ،  si ،  و حتی  do رابه دلخواه با رزنانس سر یا سینه هر دو ، حاصل می کنند .

در نوشتن بخش های تک سرا توجه به نکاتی بسیار ضروری است که روشن ساختن دقیق آن ها دشوار است ، این نکات با خصیصه های هر سراینده تغییر می کند . نوشتن برای تنور ، میان همه ی بخش های دیگر دشوارترین ان هاست . زیرا سه منطقه صوتی آن ، یعنی آن ها که صوت سینه ای ، صوت آمیخته و صوت سر را در بر می گیرند ، وسعتشان و محل راحت سرایش شان در همه سرایندگان یکسان نیست .مثلا یک سراینده توانا می تواند صوت سر را به خوبی حاصل کرده و به صوت آمیخته ، قدرتی بزرگ در بیان بدهد در حالی که سراینده دیگر به آسانی اصوات بالا و نت های کشیده را با هر تمپویی می سراید . و یا دیگری اصوات سر را به دشواری حاصل نموده ، از این رو می خواهد همواره اصوات پرقدرت قسمت سینه را بخواند .

به دست آوردن موفقیت در اجرای خوب یک گروه کر و یا تک سرایی ، تنها به توانایی گزینش منطقه های صوتی بخش ها وابسته نبوده ، بلکه توجه به این نکته نیز بسیار مهم است که در هر گزینش به سراینده فرصت مناسب نفس گیری داده شود .

پاساژها ، آرپژ ها و واریاسیون های یک ساز سلو همراه با اجرای آواز ، توصیه نمی شود زیرا این کار هم برای سراینده و هم شنونده آزاردهنده است . یک اهنگ ساز باید دقت کند که در آوازهای گروهی ای که به وسیله سازها همراهی می شوند ، هارمونی بخش های آوازی باید کامل نوشته شوند . تنوع صوتی سازها با رنگ بخش های آوازی چنان ناهمانندند که ارکستر نمی تواند زمینه هارمونی را برای آواز فراهم نماید ، جز پیوندهای مشخصی از آکوردها که احتمالا هم با خطا شنیده می شوند .

رهبری کر
کسی که گروه کری را ایجاد می کند و می خواهد آن را به بهترین شکل ممکن هدایت نماید ( رهبر کر ) باید خود دانشی دقیق از گروه کر داشته و محدودیت ها و ظرفیت های بی پاین کر را بداند .

یک رهبر کر اگر قرار است پارتیتوری را که برای چهار بخش تنظیم شده را رهبری کند  ابتدالازم است :
1- هر یک از چهار بخش را به خوبی و با تمام علائم موجود در پارتیتور ، سلفژ نماید .
2- محل هایی را که خود مشکل دارد علامت گذاری کند .
3- محل هایی را که گمان می کند سرایندگان با اشکال مواجه شوند را علامت گذاری نماید.

صدا سازی (  Vocal production  )
یکی از مهم ترین وظایف رهبر کر ، خصوصا با یک گروه کر غیر حرفه ای ، این ست که آن ها را  به سمت خواندن صحیح ببرد  . اما لازم به ذکر است که تمرین یک گروه کر ، نباید حالت کلاس درس آواز را به خود بگیرد . تدریس بر مبنای تک تک افراد سخت است و زمان بر و به همین دلیل رهبر نباید این کار را در یک گروه انجام دهد .

حالت استقرار
حالت استقرار درست برای صداسازی مناسب ، بسیار ضروری است . هنگامی که گروه کر ایستاده اند ، پاهای هر سراینده باید با استواری روی زمین  قرار بگیرد . و اگر یک گروه کر در حالت نشسته قرار گرفته باید بدون خمیدگی پشت و با شانه های راحت و رها ، بدون این که پا روی پا بیندازند ، بنشینند .

گرم کردن صدا ( Warm up )
شروع هر تمرین باید با گرم کردن صدای سرایندگان ، به صورت کنترل شده ومنظم باشد . تمرینات آغازین باید از نیمه پایینی محدوده ی صوتی هر بخش شروع و در نیمه فوقانی محدوده صوتی ، خاتمه پیدا کند .  در تمرینات بعدی ، به تدریج می توان به حدود بالاتری از محدوده  صوتی نزدیک شد ، اما تحت هیچ شرایطی نباید خیلی روی محدوده بالایی صوتی ماند .

لازم به ذکر است که باید توجه نمود ، هنگامی که خوانندگان تمرینات گرم کردن را که به آن عادت کرده اند ، به صورت کسل کننده ای مرور می کنند ، همیشه این خطر وجود دارد که تنفس درستی نداشته و حتی مراقب صدمه دیدن صدای خودشان نیز نباشند . بنابراین لازم است تا رهبر کر همان تمرینات قبلی را با ایجاد تنوع ( تعویض هجاها ، کرشندو (  Crescendo ) و دیمینوئندو (  diminuendo  ) ، استاکاتو و ...)انجام دهد .

ارائه دادن دقیق نت ها
به جرأت می توان گفت بیشتر خوانندگان ، ایرادهایی از سوی رهبر کر مانند :* دارید ( کم ) می خوانید* را معادل با * شما به درد موسیقی نمی خورید *، تعبیر می کنند ، ولی هر کسی که اطلاعاتی مناسب در مورد خواندن دارد ، می داند و می تواند درک کند که هر خواننده ی دارای گوش عالی نیز به واسطه ی صداسازی نادرست ، ممکن است که کم و یا زیاد بخواند .

این مهم است که رهبر کر هرگز نباید به هر شکل و حالتی برای خواننده اش اضطراب و نگرانی به وجود آورد ، زیرا یک خواننده ی مضطرب ، تنفس مناسبی نداشته و به ناچار خارج ( فالش ) خواهد خواند .

اجرای ایده ال
یک اجرای ایده ال اجرایی است که در آن تمام عوامل اجرایی ( همسرایان ، تک خوان ، نوازندگان و در صورت وجود رهبر کر ) ، با تمرینات درست و متوالی در مورد تمام مسائل تکنیکی متبحر گشته و برای اجرای موسیقی آماده باشند .

برخی توصیه ها ی ضروری برای همسرایان ، قبل وهنگام اجرای موسیقی :
- پرهیز ازمصرف مواد غذایی و خوراکی مضر برای صدا و حنجره و خالی بودن معده، حداقل دو ساعت قبل از اجرا .
- گرم کردن صدا با تمرنات مناسب و مرتبط با قطعه یا قطعات مورد نظر برای اجرا .
- داد وفریاد نزدن و حفظ آرامش و دقت و تمرکز در هنگام اجرا و توجه به درست خواندن و ژوست خواندن و رعایت تمام علائم در پارتیتور از جمله نوانس ها و آرتیکولاسیون ها ، به جای رساندن صدای خود به دیگران در گروه، در حین اجرای ارکستر .
- توجه به رهبر ، ضمن خط بردن و خواندن پارتیتور . ( در صورت وجود رهبر )
- تمرینات صحیح و مکرر یک لهجه یا زبان خاص در صورت لزوم خواندن اشعار به لهجه یا زبانی دیگر در اجرا .
- توجه دقیق به پارتیتور و لاین خود در صورت چند بخشی بودن پارتیتور، همراه با دقت و توجه به ریتم درونی قطعه ی در حال اجرا با توجه به سازهای بم مانند : ویلنسل ، کنترباس ، گیتار باس ، عود ، بم تار ، و یا سازهای ضربی و کوبه ای مانند : تیمپانی ، دایره زنگی ، قاشقک ، طبل ها ، تمبک ، دف و ...  
- بیان صریح و واضح کلام و اشعار .
- حفظ آرامش و توجه به هر چه بهتر و با شکوه تر اجرا کردن پارت خود به جای ایجاد استرس درونی و توجه به قسمت های سخت پارتیتور .
- حفظ تمرکز در هنگام داشتن سکوت درپارتیتور و پرهیز از فکر کردن به چیز یا چیزهایی غیر ازخود پارت و یک اجرای خوب .

علی کنعانی

 

گروه کر حوزه هنری خراسان شمالی - مدرس علی کنعانی