ضرورت و اهمیت تحقیق و پژوهش از دیدگاه اسلام و قرآن

ضرورت و اهمیت تحقیق و پژوهش از دیدگاه اسلام و قرآن

این مطلب روشن است که،اسلام و قرآن آدمی را به تحقیق و تتبع تشویق می کند و او را وا می دارند تا در سایه آن جلوه حق را بدانگونه که هست عیان سازند. این امر از طرفی برای خود شخص و از سویی برای دیگران لازم و ضروری است،اما از نظر خود از آن بابت که او باید بداند چه راه و روشی برای زندگی خود برگزیده است،آنچه که او مشی میکند طریق صواب است یا خطا، تنها کاوش و تحقیق است که پرده از این راز برمیدارد.به همین جهت پذیرش اصول اعتقادی در اسلام باید از روی تحقیق باشد وگرنه ایمان شخص ارزشی ندارد.

اما از نظر دیگران باید بگوییم اگر انسان را به عنوان فردی متعهد و مسئول بشناسیم بر او لازم میشود که از حقایقی که خود به دست آورده،دیگران را نیز آگاهی دهد و یا خود در برابر عمل و رفتار دیگران احساس مسئولیت کند به تحقیق و کشف حقیقت بپردازد ولذا آیات قرآنی که دلالت برضرورت و اهمیت تحقیق و شناخت مینماید بر اساس نحوه دلالتشان به چند دست تقسیم میشوند:

الف) تشویق به فراگیری مانند آیه 9 سوره زمر
ب) توبیخ کاهلان،مانند آیه185 سوره اعراف که میفرماید: «أوَلَم یَنظُرُوا فی مَلَکُوتِ السَمَواتِ وَالأرض؛(اعراف، 185)آیا بر ملکوت آسمانها و زمین نظر نمیافکنید».
ج- تعظیم عالمان ، مانند ایه 28 سوره فاطر : «یَخشَی الله مِن عِبادِهِ العلمَوا؛ از میان بندگان خدا ، تنها دانشمندان از او میترسند ». با: یَرفَعُ الله ُالذین َ اُتُوا  العِلمَ دَرَجَت ؛ (مجادله11)  خداوند کسانی را که ایمان آوردند و کسانی را که علم به آنان داده شده درجات عظیمی میبخشد ».
د- ذم تقلید ، مانند آیه 3 سوره حج :« و مِنَ الناسِ مَن یُجدلُ فِی الله یغَیرُ عِلمِ وَ یَتَبعُ کُلَ شَیطَن مُریدٍ؛ گروهی از مردم ، بدون هیچ علم و دانشی به مجادله درباره خدا بر میخیزند؛ و از هر شیطان سرکشی پیروی میکنند .
ه- تکریم علم ، مثل آیه 99 سوره حجر : « وَ اعبُد رَبِکَ حَتیَ یَأ تیَکَ الیَقین ؛ خداوند را عبادت  نما تا به یقین نائل گردی .» و نیز آیه 12 سوره طلاق : « اللهُ الذِی خَلَقَ سَبعَ سَمَوات وَ ... لِتَعلمُوا  انَ اللهَ عَلَیَ کُلِ شَیء قدیر ؛ خداوند همان کسی است که هفت آسمان را آفرید و... تا بدانید خداوند بر هر چیز تواناست .»

از آنچه گذشت دانسته میشود ، ار نظر قرآن کریم انسان در جمیع شئون و ارتباطات خود ، موظف است بر اساس تحقیق و پژوهش راه را طی کند . در احادیث نیز به این مسأله مهم در موارد متعددی اشاره گردیده است مانند : اطیعوا العلم و لو بالصین فان طلب العلم فریضه علی کل مسلم ؛ دانش تحقیق را فرا گیرید اگر چه در کشور چین ؛ زیرا فراگیری علم بر هر فرد مسلمانی واجب است ». (ر.ک: میزان الحکمه ، محمد ری شهری ، ج 3 ، ص 2070 ،ح 13740).