مشق های ساده مدرسه تئاتر

مشق های ساده مدرسه تئاتر

یک چرا و جواب ساده در ادبیات نمایشی ایران:‏

مبداء و منشاء تئاتر هر قوم را باید دراعتقادات دینی و مناسک مذهبی همان قوم جستجوکرد. تاریخ پیدایش این هنر درآغاز برای بیان رازها و عواطف نهفته بظهور رسید. در یونان اعتقاد به خدایان و اعتقادات اساطیری شعر درامی، تراژدی و کمدی مبداء ادبیات آن قوم است بوجود آمد در سایر کشورهای اروپایی هم همینطور ادامه تئاتر و درام مذهبی حتی در قرون وسطی هم سبب ادامه ادبیات نمایش ملل گردید. در ایران از دوران هخامنشی و قبل از آنهم اثر و نشانه ای که حاکی از وجود ادبیات نمایشی باشد در دست نداریم. آنچه که هم بعنوان تشریفات نمایشی داریم سابقه قابل رونق در ایران محسوب نمی شود. شاید اعتقاد ایرانیان قبل از اسلام به اهورمزدا که خدای یکتا بود مانع از ظهور اساطیر در صحنه تئاتر بوده باشد و اهورمزدا بسان زئوس خدای خدایان منشاء ظهور مناسک و آیین های نمایشی نگردید و اصولاً با هم قابل قیاس نبودند. همینطور دوران اشکانیان و ساسانیان هم از آن جمله است (به غیر از سایر هنرها ادبیات نمایشی نام و نشانی ندارد) در دوره اواسط اسلامی مربوط به حکومت سلسله ایرانی آل بویه یک نوع تئاتر مذهبی بنام تعزیه بوجود آمد. ‏

بطورکلی درام مذهبی ایران که شکل یافته بود در زمان صفویه به اوج خود رسید. ‏

ملاحسین واعظ کاشفی از نویسندگان سرشناس آخر دوره ی تیموری درکتاب (روضه الشهدا) واقعه کربلا را در جلو چشم تماشاگران مجسم ساخت. صورت واقعی درام با این ترتیب در دوره صفویه بوجود آمد.

ادبیات مذهبی ایران و تحت عنوان اجرایی تعزیه ابتدا در بیان مصائب خاندان حسین بود ولی پس از چند قرن می رفت که از صورت کامل عزاداری درآمده و جنبه تفریحی هم پیدا کند (همانطور که نمایش های مذهبی یونان و اروپا بتدریج تغییر یافته و نمایش های اخلاقی- اجتماعی- سیاسی و تاریخی را بوجود آوردند).

می توان گفت اگر تعزیه گردانی ادامه می یافت تئاتر ملی ایران و در سایه اش ادبیات نمایش یاران پس از طی یک دوره طبیعی و تدریجی با راه و رسم و شیوه خاص ایرانی بظهور می پیوست همانطورکه در بین اقوام و ملل دیگر صورت گرفت. تئاتر روحوضی ایران که شباهتهای زیادی با کمدی های انتقادی اروپا در قرون وسطی(کمدی دلارته- ایتالیا) داشت توسعه نیافت و بصورت ابتدایی باقی ماند و سبب رونق ادبیات نمایشی نیز نگردید. ادبیات نمایشی و تئاتر مدرن هم تأثیرات خود را از تئاتر فرانسه بدست آورد و با وجود الهام بخشی زوایای دراماتیک برخی از آثار ایرانی و حماسی مثل شاهنامه در همان مقاطع و بصورت مناسبت ها اجرا و طی طریق تاریخی را نداشت. آنچه که بصورت آغاز در ادبیات نمایشی ایران قابل بحث باشد مربوط می شود به دوران آخرین شاهان قاجار و با ظهور میرزا ملکم خان و سپس میرزا فتحعلی آخوندزاده و میرزا آقا تبریزی.‏

گرد آوری : اکرم صدیقی