معاون سیاسی و امنیتی استاندار خراسان شمالی:

محمد رحیم نوروزویان، سالهاست که در سمت‌های مختلف به استان خدمت کردهاست و چندی است که به‌عنوان معاون سیاسی و امنیتی استاندار خراسان شمالی، به خدمت مشغول است. سوای تجربه‌ی بالا، آنچه در سخنرانی‌های وی مشهود است، علاقه و مطالعاتش در حوزههای فرهنگی است. این شد که تصمیم گرفتیم تا برای ویژه‌نامه دومین کنگره ادبیات آیینی استان، گفتگویی نیز با وی داشته باشیم که به علت مشغله‌های فراوان ایشان، این مصاحبه بهصورت مکتوب انجام شد. ایشان نیز با سعه صدر و در کمترین زمان ممکن، پاسخها را برای ما  ارسال کردند.

جناب آقای نوروزیان! به نظر شما، ادبیات آیینی چه نقشی در قوام فرهنگ ایرانی – اسلامی ایفا کرده است؟

 بهتر است ابتدا آیین را بازخوانی کنیم. آیین یک باور اعتقادی ریشه‌دار، جمعی و مستمر است؛ بهعبارتی میتوان آیین را در یک جامعه، رفتار جمعی پایدار نیز نامید که البته بر مبنای اعتقادات فکری شکل گرفته است. به‌عنوان مثال آیین نماز جمعه، عید، خواستگاری و آیین سیزده بهدر نزد ایرانیان، یا آیین عزاداری در محرم و صفر و انواع آیینهای دیگری که در حوزه‌های فرهنگی، مذهبی و ملی قابل ذکرند. اما آنچه به عنوان ادبیات آیینی در ذهن جامعهی ما وجود دارد، عبارت است از پرداختن به مضامین دینی، به‌ویژه اهل بیت (علیهم‌السلام) درقالب شعری، که البته حکایتگر اعتقاد، شناخت، علاقه و شیفتگی سراینده به این بزرگواران نیز هست.

 بنابر این توضیح مختصر میتوان گفت ادبیات آیینی جریانی جوشان است که با استفاده از ظرفیت بالای فرهنگ و زبان فارسی، الگوها و مفاهیم عالی اسلامی و دینی را در طول تاریخ، به شکلی هنرمندانه در معرض توجه مخاطبین قرار میدهد. مهمترین عناصری که در آن نقش آفرین هستند معرفت و درک عمیق، شیفتگی و زیبایی آن است که باعث زنده نگه داشتن و معرفی افکار افراد و جریان‌های تاریخی مورد پردازش است؛ به‌عنوان مثال ترجیع بند معروف محتشم کاشانی با مطلع «باز این چه شورش است که در خلق عالم است» نمونه‌ای بسیار ویژه در این زمینه است.

در برخی از مقاطع تاریخی (به‌عنوان مثال در دوره‌ی رضاخان)، حاکمان با برخی از جنبه‌های هنرهای آیینی به مخالفت پرداخته و مانع توجه مردم به آنها شده‌اند. به نظر شما دلیل این امر چه بوده است؟

با مختصر توضیحی که در پاسخ سؤال قبلی داده شد، دلیل این امر کاملاً واضح است؛ یعنی چنانچه یک نظام حکومتی با هنرهای آیینی مخالفت کند، حکایت از بیگانگی آن حاکم یا سیستم حاکمیتی با مردم آن جامعه دارد؛ بهواقع مسیر فکری و فرهنگی چنین حکومتی متفاوت از مسیر فکری و فرهنگی مردم است. واضح است که عنصر دست نشانده، خودفروخته و بیریشهای مانند رضاخان که پیشرفت و تمدن را برهنگی زنان و تغییر لباس و کلاه مردان میداند، نمیتوانسته با مسیر فکری مردم متدین ایران همراه و همگام باشد، لذا ادبیات و هنر آیینی را برنمیتابید.

با توجه به تأکیدات مکرر مقام معظم رهبری بر اصلاح سبک زندگی و توجه به سبک زندگی اسلامی – ایرانی، به نظر شما هنرهای آیینی چه نقشی در این زمینه میتوانند ایفا کنند؟

توجه به سبک زندگی اسلامی - ایرانی مستلزم شناخت و معرفی مناسب و ارایه الگوهای مربوط به این سبک است و چه کاری بهتر از اهتمام به ادبیات آیینی که اصلیترین هدفش پرداختن به این مهم است. بنابراین شاید بتوان گفت که یکی از مناسبترین شیوهها و قالبها برای معرفی و ترویج سبک زندگی اسلامی – ایرانی، استفاده از ظرفیت بالای ادبیات آیینی است.

رهبر معظم انقلاب، بارها بر لزوم توجه به تهاجم فرهنگی غرب و مقابله با آن تأکید کردهاند. ادبیات آیینی چه نقشی در این زمینه میتواند ایفا کند؟

در دنیای امروز، همانطور که افراد و کشورهای ضعیف نقش و سهم چندانی در معادلات گوناگون جهانی ندارند، فرهنگهای ضعیف نیز نه تنها مورد تهاجم هستند که امکانی برای عرض اندام ندارند. هنر و ادبیات آیینی در این میانه، کارکردی ویژه دارد، بدین معنی که با پیوند حال و گذشتهی درخشان و افتخارآمیز فرهنگ اسلامی و ایرانی، احساس بیریشگی و پریشانی در هویت را برطرف کرده و اعتماد به نفس ایجاد می‌کند. بنابراین مخاطب این هنر احساس خواهد کرد که متعلق به یک پایگاه فکری مشخص است و در مقابل تهاجم‌های فکری دشمنان، پناهگاه و سنگر مستحکمی دارد.

 به نظر شما آیا دستگاه‌های اجرایی دخیل در امور فرهنگی، توانسته‌اند وظایف خود را در ارتباط با گسترش ادبیات آیینی به درستی ایفا کنند؟ 

دستگاههای فرهنگی و اجرایی، نه تنها در زمینهی ادبیات آیینی که در کل مقولهی فرهنگ و ادب و هنر، برای بهتر کارکردن، ظرفیتهای بالاتری دارند که استفادهی بهتر و مناسبتر از این ظرفیتها ارتباط مستقیم به رویکرد و ذهنیت مدیران مربوطه دارد.

دستگاه‌های متولی امور فرهنگی، چه کارهایی برای بهتر شدن وضعیت ادبیات آیینی می‌توانند انجام دهند؟

شاید فوریترین و ممکنترین اقدام، هماهنگی و همکاری بین متولیان امور فرهنگی و جلوگیری از اقدامات جزیرهای باشد. در واقع باید در عرصهی ادبیات و هنر هم سند راهبردی تنظیم شود و نقشهی راه وجود داشته باشد؛ هرچند شاید این مطلب به مذاق برخی خوش نیاید، زیرا که ادبیات و هنر، مقولهای نیست که بر فرض مانند علم اقتصاد از منطق و قوانین خاصی متأثر و محدود به آن قوانین باشد؛ به عبارتی دیگر، ادبیات و هنر با تخیل ارتباط مستقیم دارد و جولان فکر و اندیشه است. اما منظور بنده این است که بهدلیل محدودیت امکانات، بایستی دستگاههای مربوطه، سهم هر موضوع را برنامهریزی کنند؛ مثلا ً چه سهمی به نمایش، چه سهمی به سینما، چه سهمی به قصه و داستان و ایضاً چه سهمی به ادبیات آیینی داده شود. 

برگزاری جشنواره‌ها و کنگره‌های آیینی، چه نقشی برای رشد و گسترش آن بین جوانان میتواند ایفا کند؟

در ضمن پاسخهای قبلی، این پرسش هم پاسخ داده شده است، اما این نکته باید مورد توجه قرار گیرد که در جوانی احساس و اندیشه در اوج است؛ چنین برنامههایی حتماً اولین و بهترین اثرات را بر جوانان خواهد گذاشت. 

استانداری خراسان شمالی، در جهت حمایت از شاعران و نویسندگان آیینی چه فعالیت‌هایی انجام داده و چه برنامه‌هایی در این زمینه دارد؟

متولی ایـن برنامه‌هـا، دستگاههای فرهنـگی از جمله حـوزه‌ی هنـری هستند. چنانچه آنها طرح‌ها و برنامه‌های خوبی ارایه دهند، توسط استانداری نیز حمایت و پشتیبانی لازم حتماً صورت خواهد گرفت؛ زیرا توجه خاص به فرهنگ، دستور مقام معظم رهبری و شعار سال است و در سیاستهای دولت تدبیر و امید، عنایت ویژه‌ای به آن وجود دارد.