نگاهی گذرا به پوستر های تئاتر در ایران

نگاهی گذرا به پوستر های تئاتر در ایران

پوستر تئاتر به شکل امروزی هم چون تئاتر براثر ارتباط با قفقاز و روسیه  وارد ایران شد و تاریخ پر فراز و نشیبی راطی  کرد تا به روزگار ما برسد ، پوستر تئاتر با اوج های تئاتر اوج می گیرد و با ا فول هایش افول می کند در این میان پوسترهم چون آینه ای از تغیرات اجتماعی و فرهنگی برایمان سخن می گوید . از قیمت بلیط زمان و مکان نمایش کارگردان ها و بازیگرانی که امروز هیچ اثری از آنان باقی نمانده است ، فقط این پوستر ها هستند که بر حضور و هنرمندی آنان گواهی می دهند .
قدیمی ترین پوستر های موجود تئاتر ایران  مربوط به تئاتر تبریز است، پوستر ها ازاجرا های نمایش هایی چون  یوسف و زلیخا ، ملا نصر الدین و بهلول داننده ، عروس مغان و ... خبر می دهند که در سالهای ۱۳۱۲ تا ۱۳۲۳  اجرا می شده اند . پوسترها اغلب گرته برداری از پوستر های اروپایی هستند . که به شیوه ی چاپ سنگی و تک رنگ تکثیر شده اند و نشانی از نام طراح بر خود ندارند (تصویر ۱) . پوستر ها با گذشت زمان پخته تر و آب دیده تر می شوند، همزمان با دهه ۴۰ و ۵۰ طراحانی چون صادق بریرانی، بهزاد حاتم و مرتضی ممیز  سپس  قباد شیوا ، عباس سارنج و ابراهیم حقیقی، فریدون آو (تصویر ۲) در اوج  هنر نمایی می کنند. دیگر پوستر ها به مفهوم واقعی پوستر شده اند ،  پوستر ها در ابتدا به شیوه ی سیلک اسکرین و سپس به شیوه ی افست تکثیر می شوند و تماشاگران را به دیدن تئاتر در سالن های  رودکی ، سنگلج ، پارس و تئاتر شهر دعوت می کنند .
با  وقوع انقلاب اسلامی  پوستر ها نیز به طبع جامعه و تئاتر با دگرگونی مواجه می شوند . شرایط انقلاب و جنگ بر روی هنرمندان تاثیر می گذارد . روی آوردن به مفاهیم انقلابی و اجتماعی در پوستر ها به خوبی دیده می شود (تصویر ۳ ) . به تدریج طرحانی چون مصطفی اوجی ، محمد وجدانی،  هومن مرتضوی ، حسین خسروجردی به جمع کوچک طراحان حرفه ای پوسترها تئاتر  اضافه می شوند(تصویر ۴) . هرچند در این دوره با افزایش اجرا ها  بسیاری از پوستر ها نیز توسط افراد غیر حرفه ای طراحی می شوند .

تصویر شماره ۱/ یکی از قدیمی ترین پوستر های موجود تئاتر ایران	تصویر شماره ۲/ اثر: بهزاد حاتم
تصویر شماره ۴/ اثر: هومن مرتضوی	تصویر شماره ۳/ اثر: ابراهیم حقیقی

با گذار از دوران جنگ تحمیلی و سازندگی همراه با آرامش و رفاه نسبی جامعه،  افزایش فارغ تحصیلان و گروه های تئاتری  نیاز به پوستر های تئاتر نیز بیش تر می شود  پوسترها  در این دوران در قطع ۵۰ * ۷۰ و اغلب دو رنگ تکثیر می شوند .
در  دهه ی ۷۰ با ورود ابزار جدیدی به نام رایانه پوستر های تئاتر نیز از این ابزار بی نصیب نمی مانند ، دیگر کم تر طراحی از ایر براش و شابلون حروف استفاده می کند این کار طراحان را آسان تر می نماید ، اما از طرفی راه را برای عده ای از افراد غیر متخصص باز می کند . در این دوره تغیرعمده ای در نام های طراحان پوستر مشاهده نمی شود طراحان نسل ۴ گرافیک ایران حضور کم رنگ تری در عرصه ی پوستر های تئاتر دارند .
هم زمان با دهه ی ۸۰رونق نسبی اقتصادی و افزایش و فعال تر شدن گروه های تئاتری  طراحان جوان دیگری وارد عرصه ی پوستر تئاتر می شوند . نسل پنجم طراحان گرافیک ایران  هم مبانی پوستر را می شناسند  و هم ایده هایی نو دارند . این نسل از طراحان از گرایش های کاری گوناگونی را شامل می شوند  .  گروهی ویژگی های تصویری ایده های نو و خلاقیت را عنصر اصلی پوستر هایشان می دانند ، گروهی دیگر ایده و خلاقیت را در خدمت ارتباط با مخاطب به کار می برند( تصاویر۵ ،۶) . اما  این جریان هنوز راه را به پایان نبرده است و قضاوت در مورد آن را باید به گذر  زمان واگذار کرد . 

تصویر شماره ۶/ اثر: مجید کاشانی	تصویر شماره ۵/ اثر: پیمان پورحسین

اما با نگاهی گذرا  به پوستر های تئاتر امروز می توان گفت : طراحی پوسترهای تئاتر در ایران علی رغم سابقه و پیشینه ی تاریخی خود هنوز جایگاه  واقعی خود را میان اهالی تئاتر نیافته است هرچند اغلب طراحان گرافیک با توجه به اهمیت و نقش به سزای این رسانه علاقه مند به طراحی پوستر های تئاتر هستند ، اما با نگاهی به پوستر های تئاتر در شهر می توان به این نکته پی برد که هنوز درصد اندکی از پوستر های تئاتر ایران توسط متخصصین و طراحان گرافیک طراحی می شود .
جمع آوری : واحد هنرهای نمایشی حوزه هنری استان خراسان شمالی