هنرو صنایع دستی

هنرو صنایع دستی

صنایع دستی روایتگر صنعت و هنر نیاکان و بیانگر هنر و ذوق مردم هر کشور است که گوشه‌ای از هویت تاریخی و فرهنگی آنان را بیان می‌کند از این رو از صنایع دستی به عنوان سفیران فرهنگی یک قوم و ملت یاد می‌کنند.

صنایع دستی و سوغات خراسان شمالی در جاذبه‌های گردشگری این استان که همه ساله بیش از سه میلیون مسافر را پذیرا است، جایگاه خاص خود را دارد. صنایع‌دستی خراسان شمالی با توجه به‌حضور قومیت‌های مختلف مانند کرد، ترک، ترکمن، تات و فارس در این استان از تنوع چشمگیری برخوردار است.

در این استان گونه‌های مختلفی از صنایع دستی از قبیل گلیم‌بافی، زیلوبافی ، سفره کردی، پلاس، پاپوشهای سنتی، چارقدوزی، ساخت و سازهای سنتی، رنگرزی سنتی و دوخت لباسهای محلی، نمدمالی، سفالگری و دیگر موارد رواج دارد. وجود مراتع سرسبز و بکر و رونق دامداری که نتیجه آن دسترسی به مواد اولیه فراوان و ارزان قیمت است، دستبافته‌های متنوع و چشم‌نوازی از نظر طرح و رنگ دارد که نقش‌های ذهنی همگی ریشه در اعتقادات و باورهای بافندگان آن دارد و معرف ذوق، هنر، خلاقیت، ابتکار و تلاش هنرمندان در این استان است.

"گلیم" از جمله صنایع دستی این استان است که محققان سابقه‌ای هفت هزار ساله برای آن قائلند و طرحهای به کار رفته در آن متاثر از فرهنگ سنتی و محیط جغرافیایی طبیعی بافندگان است.

در روستاها بافندگان هنگام بافت از نقشه استفاده نمی‌کنند و نقشه‌های ذهنی آنها به صدها نقش دیگر تقسیم شده و هر نوع سلیقه‌ای را ارضا می‌کند و در قالبهای خورجین، پادری، پشتی، رختخواب بند، کوله پشتی، کیف زنانه، جوراب، دستکش و بازوبند کاربرد دارد.

"سفره کردی" نیز یک هنر خاص از بافته‌های منحصر بفرد زنان کرد عشایر خراسان شمالی است و به عنوان هنری وصف ناپذیر که نمادهای مذهبی و احساسی عشایر را نسبت به طبیعت در خود جای داده و نقش‌های آن نشانگر عظمت فرهنگ و اعتقادات و آداب و رسوم قوم کرد است.

نمادها در سفره کردی همگی بیانگر شکر به درگاه خدا و نعمات الهی و احترام به طبیعت است. نگاره و نقوش گلیم کرمانجی در واقع نقش مایه‌های کهن هستند که در نوع خود بی‌نظیرند و بیان انتزاعی گیاهی و حیوانی، نقوش هندسی به اضافه فرهنگ واژگان اصیل موجود، از خصوصیات این نوع دستبافته است. نقش‌های بافته شده بر این سفره‌ها بیشتر حیوان و انسان است و نیز نقش انگشتها در سفره، نماد دستهای بلند شده به درگاه خداوند جهت طلب رزق و روزی است و نقشهای حوض و لاک پشت نیز نماد بارش باران و برکت هستند.

"جاجیم" نیز دستبافته‌ای دیگر از هنرمندان خراسان شمالی است که ضخیم، راه‌راه و رنگین است که به عنوان زیرانداز، پتو، روتختی، جل اسب و کفپوش منازل کاربرد دارد.

"پلاس" نوعی گلیم پشمی است که از دیرباز به عنوان یک زیرانداز مناسب جهت محافظت از رطوبت، سرما و گرمای زمین به کار می‌رود و بدین لحاظ در مفروش نمودن کف چادرهای عشایر خراسان شمالی و ساختن سیاه‌چادر و نیز در خانه‌های روستایی مورد استفاده است. پلاس در سایر نقاط ایران نیز بافته می‌شود ولی بافت "پیچ" آن منحصر به خراسان شمالی است.

"فرش کردی" نیز از دیگر محصولات ذوق و هنر زنان عشایر خراسان شمالی است که داربافت آن زمینی بوده و رنگ‌های مورد استفاده در آن عمدتا گرم است که این از عشق، زندگی و امید به آینده نزد عشایر حکایت دارد. "فرش و پشتی ترکمن" هنر دست زنان ترکمن استان است که در منطقه جرگلان در شمال بجنورد و نیز شهرستان مانه‌وسملقان رواج دارد و مانند سایر دستبافه‌ها با نقوش زیبا و خاص خود چشم هر بینده‌ای را خیره می‌کند.

طرح فرش‌های ترکمن از لحاظ شکل هندسی و شکستگی خطوط ایلی، خاص مردم کوچ نشین‌است که به صورت ذهنی بافته می‌شود. "ترکمن یموتی، شانه‌ای، غزال‌گز، آغال، چهارقاب و قاشقی" طرح‌های فرعی این نقوش را تشکیل می‌دهند. پشتی ترکمن بیشتر شبیه قالیچه است که در آن از چهار رنگ قزل، قره، طلایی و آق استفاده می‌شود و نقوش را "گلچه" و "قره‌نقش" می‌خوانند. پارچه‌بافی، چادرشب بافی و حوله‌بافی نیز از دیگر دستبافهای مردم این استان است.

"چادرشب" دستبافته‌ای دستگاهی است که در مناطق جاجرم و رویین اسفراین بافته می‌شود و در گذشته از نخ‌های ابریشمی جهت بافت آن استفاده می‌شد ولی اکنون از نخ و کاموا استفاده می‌کنند که مصارف گوناگون دارد. پارچه‌بافی در منطقه جرگلان بجنورد رواج دارد که جنس آن از ابریشم مرغوب است. از دیگر رشته‌های صنایع دستی در خراسان شمالی می‌توان به نمدمالی، تذهیب، میناتور، منبت‌کاری، چلنگری، آهنگری، مسگری، قلم‌زنی، جلدسازی سنتی، رنگرزی سنتی، نقاشی روی چرم، پارچه و شیشه سرامیک، جوراب بافی و انواع سوزن دوزی اشاره کرد.