موسیقی و تاثیرات اجتماعی آن - حسین حصاری

موسیقی و تاثیرات اجتماعی آن

حسین حصاری -  مسئول واحد موسیقی حوزه هنری خراسان شمالی

شعر از دیرباز یار دیرینه موسیقی بوده و در واقع این دو ، یار دیرینه هم بوده اند. ایرانیها علاقه بسیاری به موسیقی با کلام داشته اند و بیشتر به این نوع موسیقی گرایش دارند و گوششان نیز به آن عادت کرده و کمتر به موسیقی بدون کلام می پردازند .

اهمیت شعر به حدی است که باعث شده به تدریج فرمهای موسیقی بوجود بیایند و با توجه به قالبهای محتوایی شعر انواع موسیقی مانند حماسی بزمی رزمی مذهبی و...بوجود آمده است.

موسیقی مذهبی ازدوران دور در ایران رواج داشته است . سرودهای مذهبی زرتشت به نام "گاتها" بصورت اشعاری بوده که با آهنگهای خاص به صورت نیایش خوانده می شده است. حتی برخی معتقدند کلمه "گاه" که درموسیقی امروزی استفاده می شود ریشه اش به "گات" برمی گردد.

بعد ازاسلام تعزیه بعنوان فراگیرترین آیین مردمی که حضورهمه نوع قشر در آن دیده می شود نقشی بسزا در حفظ و ترویج موسیقی اصیل داشته است. البته این نقش دو طرفه بوده و تاثیر موسیقی دراجرای مراسم تعزیه چشمگیر و غیرقابل انکاراست . تعزیه خوانان عمدتا افرادی خوش صدا و با استعداد در کارشان بوده اند که نسل به نسل و سینه به سینه مقامات موسیقی را از گذشتگان آموخته و به نسل بعدی منتقل کرده اند . البته این ویژگی بیشتر در مورد موسیقی آوازی بوده است . زیرا اجرای ساز در مراسم تعزیه کم رنگ بوده واگرهم بوده بیشتر سازهای ضربی و کوبه ای مانند طبل وسنج و....بوده و یا بندرت از سازهای بادی مانند نی و قره نی  و...استفاده می شد که برای حفظ ریتم و فواصل نغمه ها دراجرای نوحه بوده است.

موسیقی چون ذاتا دارای خاصیت تاثیرگذاری برشنونده دارد می تواند بعنوان ابزاری برای حفظ روحیه جمعی بکار برده شود. در مراسم مذهبی مانند دهه محرم که اجتماع زیادی از مردم در آن شرکت می کنند موسیقی بعنوان جزو داناپذیرتعزیه بوده واهمیت آن به اندازه ایست که می توان گفت مانند رشته ای نامرئی باعث انسجام این آئین مذهبی می باشد و با تاثیراتی که بر افراد دارد باعث ایجاد نظمی خاص میشود .نتیجه این کار تقویت روحیه جمعی در افراد مختلف اجتماع است. هنگامی که نوحه خوان به اجرای اشعاری که با ریتم توام است مبادرت می ورزد ناخودآگاه مردم نیز با موسیقی وشعر خود را هماهنگ کرده و در بطن مراسم قرارمی گیرند و بصورت منظم عمل سینه زنی و همخوانی را انجام می دهند.

وجود موسیقی باعث رونق و ثبات بیشتر اجرای مراسم عمومی دربین مردم چه بصورت تعزیه و چه جشن بوده است . موسیقی از ذوق و فطرت انسانها ناشی می شود بنابراین میتوان دید که در مناطق بسیار دور نیز فعالیتهای اجتماعی مردم در مراسم جمعی بوسیله موسیقی همان منطقه هماهنگی کامل دارد.

نتیجه اینکه تاثیر انکار ناپذیر موسیقی بر اجتماع و نظم بخشیدن به فعالیتهای گروهی امریست روشن که لازم است دراین زمینه تحقیق بیشتری شود تا این میراث معنوی بصورتی شایسته حفظ شود.