مجلس جرجیس پیامبر نقطه عطف هنر تعزیه

                    
مجلس جرجیس پیامبر نقطه عطف هنر تعزیه

نویسنده : سید مهدی کشمیری

ایران کشوری است با تمدن چند هزار ساله که در دل آن مجموعه بی نظیری از آئین ها وجود دارد با نگاهی مو شکافانه در آئین های نمایشی در می یابیم که سر چشمه آئین ها اسطوره ها هستند ، هر اسطوره می تواند سر منشا صد ها آئین باشد ، تعدد قومیت ها و وسعت کشور سبب تنوع آئین هائی شده است که ریشه در دل باور های مذهبی دارد.

تعزیه
تعزیه نوعی نمایش است که در آن واقعه کربلا توسط افرادی که تعزیه خوان (شبیه خوان) نام دارند باز گو می شود واژه تعزیه (تعزیت) به معنی "توصیه به صبر کردن" است در برخی از مناطق ایران مانند خراسان تعزیه به معنای مجلس ترحیم است.

پیشینه تعزیه
پیشینه تعزیه به آئین هایی چون "یادگار زریران" و "سوگ سیاوش" برمی گردد وبرخی پدید آمدن آن را متاثر از عناصر اساطیری بین النحرین و آناتولی و مصر باستان می دانند و برخی دیگر مصائب مسیح و افسانه های تاریخی فرهنگ هند و اروپائی و سامی را ریشه تعزیه می دانند به روایت دیگر تعزیه شکل پیچیده و تکامل یافته تر سوگواری های شیعیان برای شهدای کربلاست

تعزیه در سایر کشورها
در کشور ترینیداد مراسمی نمادین شبیه به تعزیه برگزار می شود که به آن "تجه" گفته می شود ، تجه را در روز های محرم ساخته و پس از نمایش آن را در آب غرق می کنند.
در اندونزی نیز مراسمی مشابه وجود د ارد که به آن "تابوت" گفته می شود.

موسیقی تعزیه
مویسقی یکی از ارکان مهم در هنر تعزیه است که بر اساس موسیقی سنتی ایرانی شکل گرفته است با گذشت زمان همراه با تغییر دیگر عناصر تعزیه موسیقی نیز دچار دگرگونی هائی شده است به عنوان مثال در سالهای اخیر دیده می شود که در مجالس تعزیه از ملودی های بیگانه استفاده می شود که این ماهیت اصیل موسیقی تعزیه را به مخاطره می اندازد.

مجالس تعزیه
در تعزیه مجالس مختلفی وجود دارد ، بعضی از مجالس بیانگر اتفاقات کربلاست و بعضی دیگر مصائب خاندان پیامبر(ص) را بازگو می کند در مجالس تعزیه انواع حماسی، اخلاقی و عاشقانه به چشم می خورد . هدف از اجرای آن ایجاد شور قدسی، تطهیر روح و تزکیه نفس ، تسکین آلام ودرد ها وتحکیم همبستگی و وحدت در میان اقشار جامعه بیان شده است.

به سر دسته تعزیه خوانان " معین البکا " گفته می شود، معین البکا مسئولیت رهبری گروه شبیه خوانان را بر عهده دارد.در میان نسخ تعزیه مجالسی با مبنای اخلاقی نیز وجود دارد که بیانگر پتانسیل والای این هنر است مانند مجلس "آدم و هوا" و "رانده شدن شیطان از درگاه الهی" که دارای صحنه هائی بسیار تاثیر گذار هستند . به عنوان مثال در مجلس "رانده شدن شیطان از درگاه الهی" یکی از شبیه خوانان در نقش شبیه شیطان ودیگری در نقش شبیه خداوند متعال در صحنه ظاهر می شوند که این خود باعث به وجود آمدن جذابیت های بصری می شود.

مجلس جرجیس پیامبر
یکی از مجالس قدیمی و بسیار کمیاب مجلس "جرجیس پیامبر" است که از نظر نگارنده نقطه عطف هنر تعزیه در ایران است. این مجلس توسط 6 نفر تعزیه خوان اجرا می شود که در آن یک نفر در نقش شبیه پادشاه، دو نفر در نقش شبیه وزیر ، یک نفر در نقش شبیه مرده و دو نفر در نقش شبیه حضرت جرجیس به شبیه خوانی می پردازند.

در این مجلس جرجیس پیامبر که به روایتی در سرزمین فلسطین و به روایتی دیگر در قسطنطنیه(استانبول امروزی) زندگی می کند از طرف خداوند جبرئیل نازل می شود و به جرجیس پیامبر امر می کند که مردمان را به خداپرستی دعوت کند حضرت جرجیس "وازیانه" پادشاه را دعوت به خداپرستی می کند، پادشاه دستور می دهد که جرجیس را دار بزنند ، آنها جرجیس پیامبر را دار می زنند و به خاک می سپارند اما به دستور خداوند جرجیس دوباره زنده می شود ، وقتی پادشاه به خوشی مشغول است جرجیس ظاهر می شود و دوباره او را دعوت به یگانه پرستی می کند.

این بار پادشاه دستور می دهد که او را طعمه شیران وحشی کنند ، شیرها به اذن خداوند به او آسیبی نمی رسانند و جرجیس دوباره وازیانه را به خدا پرستی دعوت می کند ، پادشاه دستور می دهد که او را میخ باران کنند اما جرجیس دوباره زنده می شود. او را به چاهی ژرف می اندازند اما جرجیس باز می گردد. سر انجام پادشاه از جرجیس می خواهد که معجزه کند و در دو سوی تخت پادشاهی دو درخت میوه سبز شود، پس از آنکه معجزه اتفاق می افتد وازیانه باز هم ایمان نمی آورد. جرجیس با خدای خود راز و نیاز می کند و به فرمان خداوند زلزله ای رخ می دهد وپادشاه، مردمان و کاخ استبدادی او از بین می رود. 

مجلس تعزیه جرجیس پیامبر تیر ماه سال جاری توسط شبیه خوانان شهرستان تفرش در محوطه باز مجموعه تئاتر شهر تهران به اجرا در آمد مورد استقبال بی نظیر تماشاگران قرار کرفت.