تفکرات مشابه در کارتون – به قلم استاد مسعود ضیایی

تفکرات مشابه در کارتون – به قلم استاد مسعود ضیایی

هوا لواحد
بحث شباهت ها بحث داغ همه جشنواره های دنیا ست که گاهی منجر به حذف جوایز برندگان میشود چگونه دو اثر مشابه خلق میشوند بر چه اساسی دو اثر را شباهت می نامیم و آیا اثر مشابه مستحق دریافت جایزه هست، موافقان و مخالفان چه میگویند و چگونه کار کنیم که اثرمان کمتر دچار شباهت های ناگزیر شود .
 
آثار مشابه :
آثار مشابه در کارتون عموما از چند اصل پیروی میکنند گاهی چند و یا همه این موارد در اثار مشابه دیده میشود باید دقت کرد که استفاده تنها از یک مورد از این اصول نمیتواند مصداق شباهت تلقی گردد؛ مثلا استفاده از محیط جزیره در آثار همه کارتونیست ها هست ولی اگر جزیره با فرضا یک اصل دیگر مانند درخواست قلم از ناخدای کشتی ترکیب شد و دیگری آنرا تکرار کرد میشود شباهت... همانطور که درخواست قلم ازناخدای کشتی هرگز شباهت نیست مگر انکه فردی در جزیره آنرا درخواست کند پس خیلی ساده وقتی دو یا چند اصل از این اصول با هم ترکیب شدند شباهت خلق میشود هر چه تعدد این عناصر و اصول در اثر بعدی بیشتر باشد مسلما اثر به اثر مرجع یا از پیش کشیده شده شبیه تر است و بالعکس.
 
شباهت و چند خصوصیت مهم :
1. استفاده از عناصر کارتون اثر مرجع/..منظور از کارتون مرجع کارتونی است که از نظر تاریخ خلق شدن قبل از کارتون هنرمند فعلی طراحی شده است.. 2. ازموضوع و کادر بندی اثر مرجع استفاده کرده است 3.اغلب مفهوم اثر مرجع در آن ادراک میشود 4. چیدمان عناصر خطوط فرضی حرکت در کادرچب به راست بالعکس یا قطری و رنگ اغلب در هر دو اثر تکرار شده است 5.از نقطه دید اثر مرجع استفاده کرده است 6. از طراحی و فضا سازی و کارکتر مشابه با جزئیات کامل استفاده کرده است 7.یک عنصر اصلی وجود دارد که در هر دو محور کارتون است 8.تصویر بسیار ذهنی و شخصی است و احتمال خلق دو اثر مشترک تقریبا محال است 
 
شباهت ناگزیر :
مسلما همه کارتونیست های دنیا در آثارشان اثرمشابه پیدا میشود و بدیهی که گاهی کارتونیست ها به یک اثر مشترک در خلق فضا و ایده برسند اما غیر ممکن است که دو کارتونیست به یک طراحی کاملا شبیه از نظر عناصر فضاسازی و کارکتر برسند عموما همیشه یک چیزهای تغییر میکند بهرحال شباهت ناگزیر نه جرم است نه گناه یک ا تفاقی است که مرتب روی میدهدو میباست سعی کنیم از این اتفاق برای بهتر شدن و غیر تکراری شدن اثرمان استفاده کنیم.

 شباهت و موفقیت:
برای اینکه یک هنرمند موفق در هر رشته ای شوید یک راه دارید بیشتر ببیند بیشتر بخوانید و کمتر خلق کنید مسیر همه هنرمندان موفق دنیا همین است خوب اگر فردی تعداد آثارش از تعداد اثاری که میبیند و تعداد کتابهایی که میخواند بیشتر باشد مسلما آثار تکراری بیشتری هم دارد و یا آثاری دارد که تکراری نیست اما موفق هم نیست.از طرفی گاهی ممکن است اثری که دیده ایم ناخوداگاه در ذهنمان بیاید و تصورکنیم ایده ذهنی خودمان است باید بگویم این موارد هم بیشتر بخاطر ناهماهنگی همان سه اصل بالایی است که تناسب ندارد یعنی دیدن خواندن وکشیدن هر زمان این سه مورد متناسب شد مسلما تکرار و شباهت نیز کمتر میشود وقتی دارای یک جهان بینی و دیدگاه شخصی شدیم مسلما آثارمان نیز منحصر بفرد میشود  را ه ساده تر این است هرگاه قلم را نه به مثابه یک ابزار که در امتداد قلبمان بکار گیریم به تصویر جدیدی میرسیم !
 
شباهت و جایزه :
خیلی ها معتقدند اگر کسی یک اثری را که سالها پیش خلق شده بتواند با قدرت و تکنیک بهتری طراحی کند پس میتواند مستحق دریافت جایزه باشد از سه نظر این حرف غلط است اول اینکه کارتون مسابقه طراحی نیست که هر کس بهتر طراحی کرد جایزه بگیرد کارتون مسابقه ایده های خلاقانه به اضافه طراحی است پس لزوما فردی که یک اثر قدیمی را بهتر از خودش کشیده از اصل ایده محروم است دوم نیز معما چون حل شود آسان شود حتی در خصوص طراحی هم به نظر میاید فرد اول بوده که فضایی متناسب ایده اش خلق کرده عناصر خوبی استفاده کرده و زاویه نگاه را ایجاد کرده که باز هم طراح دوم از این باز ساخته شده ها دوباره استفاده میکند و سوم در دیزی باز است حیای گربه کجا رفته ؟ یعنی حق مؤلف است که نادیده گرفته شده است !
 
شهامت و شباهت:
به نظرم جشنواره ایی که با شهامت اثر مشابه را در صورت مشخص شدن حذف میکنند از قدرت و اعتبار بیشتری نزد شرکت کنندگان برخوردارند چرا که هنرمندان اعتماد بیشتری به آنها خواهند اشت و احساس میکنند جشنواره از حقوق معنوی آثارشان محافظت میکند به نظرم این ضعف داوری یا جشنواره نیست چون باید حق بدهیم که داوران نمیتوانند همه آثار خلق شده دنیای کارتون را قبلا دیده باشند .اگر چه انتخاب هوشمندانه داوران مسلما خطاهای اینچنینی را کمتر میکند اما حذف نمیکند!
 
شک و شباهت:
تکرار شباهت های بسیار در اثر یک هنرمند مسلما باعث میشود که اثر آن هنرمند با احتیاط بیشتری بررسی شود پس هنرمندانی که به عمد و یا سهوا به این نکته توجه نمیکنند و علیرغم شک در شباهت بدون بررسی بیشتر آن اثر را به احتمال مشخص نشدن در داوری ارسال میکنند باید توجه کنند متاسفانه تکرار این روشی که برگزیدند تنها موجب بدبینی نسبت به شخصیت حرفه ای انها میشود
 
شباهت و عکس ها :
آیا استفاده از عکس یا صحنه ای از فیلم در مسابقات کارتون مصداق شباهت محض یا کپی است ؟ به هیچ وجه چنین نیست همانطور که بارها از فیلم تایتانیک و عکس شلیک به ویت کنگ استفاده شده است ولی باید دقت کرد که این استفاده نباید عینا همان مفهوم عکس یا همان عناصر تکرای را استفاده کند میتوان از عکس ها با دخل و تصرف در فضای کارتون جهت یک مفهوم جدید استفاده کرد
 
شباهت در طراحی :
شباهت در کارکتر ها و عناصر در بسیاری کارتون ها کما بیش وجود دارد ولی شباهت جزئیات و فضا ها و کارکترها با همان سایه ها هاشورها و رنگ ها و ساخت و پرداخت ها مصداق شباهت است وعملی مجاز در جشنواره های معتبر نیست .بهتر است به طراحی شخصی خود برسیم چرا که این کار در اصل احترام و رعایت اخلاق حرفه ای در خصوص کارتو نیستی است که سال ها زحمت کشیده تا به یک اسلوب و روش در کار خود برسد دنیا ی کارتون نیازمند دو تا کوزوبوکین و دوتا موردیلو نیست ! رواج سکه تقلبی در بازار نشان از ارزش و رایج بودن سکه اصلی میدهد
 
شباهت واستادان بنام :
در آثار همه کارتونیستها حتی استادان بنام جهان اثر مشابه هنرمندان دیگر وجود دارد لذا این موارد دلیلی بر کسر شان یا عدم اعتبار هیچ کارتونیستی نمیشود مسلما کسی که مشق زیاد مینویسد غلط هم زیاد دارد اما همیشه آثار برتر تاثیر گذار و مهم این هنرمندان غالب بر اثار مشابه شان است حتی گاهی دیدن شباهت در اثر هنرجویان و جوان ترها یعنی کارکرد ذهنی انان در خلق اثر درست پیش میرود چون توانسته اند مانند بهترین ها فکر و ایده پردازی کنند ولی باید هدایت شوند تا مسیر تفکرشان در حوزه کارتون .. مستقل و شخصی شود تا ایده های بکری تولید شود
 
مهمترین نکته این است کارتونیست با جهان یکی میشود تجربه زندگی و نگاه است که کارتونیست میسازد نه طراحی !

موفق باشید !

برگرفته از سایت مجله کارتون