روح موسیقی بخشی ها را دریابیم

 

روح موسیقی بخشی ها را دریابیم

نویسنده: حسین حصاری

مبحث اصلی در موسیقی تداوم و رونق آن است. موسیقی باید به طور مداوم در جریان باشد و این امر خطیر به مردم بازمی گردد. این که مردم موسیقی محلی و سنتی خود را در مراسم عروسی، عزا، تعزیه، کاشت و برداشت محصول و هنگام شبانی به کار گیرند عاملی است که می تواند بهتر از هر راهکار دیگری موسیقی اصیل نواحی را از دستخوش زوال دور بدارد. انتقال فرهنگ موسیقایی از نسلی به نسل دیگر و به صورت شفاهی و سینه به سینه روشی ایده آل است که با ورود تکنولوژی های روز به هنر موسیقی این انتظار کمی دور به نظر می رسد و سعی در حفظ این فاصله نه تنها مانع فراموشی آن نمی شود بلکه بعضاً باعث دلزدگی جوانان و رویگردانی آنان از موسیقی اصیل نواحی می شود. 

    از سویی عدم فرهنگسازی برای حفظ جایگاه و ارزش موسیقی کهن ایران و از سوی دیگر ابزار موسیقایی جذابی که هر روز بیشتر دلبری می کند از معضلات امروز موسیقی ایرانی است که تنها با ایده های جدید و نگاه نو به موسیقی اصیل می توان از آن راه نجاتی یافت و اگر موسیقی های محلی متناسب با سلایق امروز جوانان اجرا شود، به طور قطع نسل جدید به سوی این هنر خوانده می شود چرا که بیش از هر سبکی با روحیه ایرانیان تناسب دارد. 

    اما آنچه بیش از همه در تداوم موسیقی بخشی ها موثر است درک حرمت بخشی هاست. بخشی مراحلی را طی می کند و علاوه بر هنرآموزی نزد استادان به تعالی روحش نیز می پردازد اما امروزه جوانان گمان می کنند تنها با فراگیری تکنیک های موسیقی بخشی ها و چند بیت شعر و چند داستان کهن می توانند بخشی شوند و بدون این که ریاضت بکشند به قله های بلند هنر دست پیدا کنند در حالی که رمز و راز اصلی بخشی گری در تعالی روح یک بخشی است و اگر این شاخصه موسیقی مقامی بخشی ها نادیده گرفته شود با مرگ بزرگان واقعی این هنر، آنچه از پی گذشت روزگاران برای موسیقی این خطه باقی می ماند تنها اسکلتی از نوازندگی تار و چند خط شعر و داستان است که نمی تواند آثار عمیق موسیقی اصیل را در روح و جان نقش بزند. در این میان آنچه می تواند موسیقی را از ورطه فراموشی نجات دهد هنرمندان هستند و رسانه ها. هنرمند خود می تواند مستقل از دولت گروه و مدیر برنامه داشته باشد و اسپانسر بگیرد و در دریافت مجوز به سراغ دستگاه های اجرایی برود اما متاسفانه وابستگی بیش از اندازه به مراکز دولتی باعث می شود هنرمند به اتکای حمایت ها آنچنان که باید پیشرفت نکند و نتواند موسیقی نواحی را با علاقه مردم محک بزند. رسانه ها نیز تنها مصرف کننده هستند و اگر کاری تولید شده باشد گاه به مردم ارائه می دهند اما آنجا که باید به مباحث پژوهشی و معرفی موسیقی مقامی شمال خراسان اقدام کنند از حرکت باز می مانند. 

    با این همه آموزش نقش اصلی را در حفظ موسیقی های نواحی از جمله شمال خراسان دارد. آموزش بخشی گری به شیوه سینه به سینه و از استاد به شاگرد صورت می گیرد و در گذشته هنرآموز آنقدر در کنار دست استاد می نواخت و از وی تقلید می کرد تا بتواند به همان خوبی بنوازد و این امر گاه سال های متمادی به طول می انجامید که البته این نه از ضعف این هنر است و نه از قوتش. اما با توجه به این که این روزها هنرآموزان، موسیقی را با تجزیه و تحلیل کردن آن فرامی گیرند باعث شده نوجوان 10 ساله نیز بتواند در این عرصه خوش بدرخشد که البته شکوفایی این علاقه مندی و استعداد نیازمند پیش زمینه هایی از جمله هنرستان ها و استادان بنام این هنر است. 

    راهکار دیگری که در حفظ هنر بخشی ها می تواند موثر باشد پژوهش و تهیه آلبوم است. موسیقی بخشی های شمال خراسان دامنه وسیعی دارد که با مراجعه به بزرگان این هنر می توان مقالات و کتاب هایی را در این زمینه گردآوری کرد هر چند که پژوهشگرانی از جمله هوشنگ جاوید و محمدرضا درویشی در خصوص این موسیقی ادای دین کرده اند اما تداوم در هر امری موجب حیاتش می شود. 

    خوشبختانه امروزه به همان اندازه که تکنولوژی روز موسیقی نواحی را به حاشیه رانده است اما با به کارگیری همین ابزار می توان به تحکیم و حیات این هنرها کمک کرد که متاسفانه تاکنون به جز چند آلبوم در زمینه ثبت و ضبط موسیقی بخشی های شمال خراسان فعالیت دیگری صورت نگرفته است و باید با استفاده از پتانسیل گرایش روزافزون جوانان به این حوزه از فرهنگ و ترغیب آنها به موسیقی نواحی آینده ای روشن را رقم زد. 

    * مدیر مرکز موسیقی حوزه هنری خراسان شمالی 

     

 روزنامه ایران، شماره 5312 به تاریخ 12/12/91، صفحه 19 (موسیقی) 

□