بهمن عبدی - کارتونیست

«بهمن عبدی» از پیشکسوتان عرصه کاریکاتور متولد بهمن ماه 1330 در شهرستان نوشهر است. وی از سنین کودکی به نقاشی سیاه قلم علاقمند بوده و از سال 1348 با دیدن مجله کاریکاتور فعالیت خود را در این رشته آغاز کرده است.

وی لیسانس مدیریت و درجه یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دارد و با صدا و سیما نیز غریبه نیست، چرا که از سال 1356 به مدت بیست و چهار سال در شبکه‌ی دو و مؤسسه‌ی صبا که به این شبکه وابسته است مشغول به خدمت بوده است.

وی تصویرسازی در سیما، همکاری مستمر با نشریاتی چون بهلول، شنگول باشی و فکاهیون و تصویر سازی 120 جلد کتاب کودک را در کارنامه‌ی خود دارد و در جشنواره‌های مختلف حائز رتبه نیز شده است.

این پیشکسوت رشته کاریکاتور مقام نخست مسابقه اینترنتی فوت نت، مقام نخست هشتمین دوسالانه کاریکاتور تهران، جایزه‌ی ویژه‌ی مسابقه بین‌المللی کاریکاتور آیدین دوغان را در کارنامه خویش دارد.

«عبدی» جشنواره‌های بسیاری چون جشنواره کاریکاتور محیط زیست (تهران)، جشنواره بین‌المللی انسان و طبیعت (تهران)، هفتمین دوسالانه کاریکاتور ایران و نخستین جشنواره بین‌المللی هنرهای تجسمی فجر را داوری کرده است.

طراحی شخصیت «آقای ایمنی» برای شرکت ملی گاز ایران، طراحی شخصیت «ایساکو»، طراحی شخصیت «آقای پاکشو» برای شرکت گلرنگ و طراحی شخصیت برای شرکت امداد خودروی ایران از دیگر فعالیت‌های به یاد ماندنی وی بوده است.

فرهنگ سازی سیاست هر جشنواره‌ای است

برگزاری جشنواره‌های کاریکاتور حادثه‌ای میمون و مبارک است؛ چرا که جشنواره چه با موضوع روز باشد و چه موضوع آزاد باعث فرهنگ سازی می‌شود و چه بسا بتوان گفت که خود کاریکاتور رسالت فرهنگ سازی دارد. البته آنچه در این میان باید مورد توجه ویژه قرار گیرد این است که کاریکاتورهایی می‌توانند فرهنگ سازی نمایند که بازدید کننده داشته باشند و شرایط برای دیده شده آنها توسط مخاطبان فراهم باشد. کاریکاتور باید رویت شود و اگر کاریکاتوری طراحی شود و هیچ بازدید کننده و مخاطبی نداشته باشد، چگونه می‌تواند در فرهنگ سازی مشارکت کند و تأثیر مناسبی بر روی مخاطبان بگذارد؟

متولیان، مسئولان و سرمایه گذاران، برای رشد و اعتلای هنر کاریکاتور و هرچه گسترده‌تر این هنر جذاب بین مردم، لازم است که توجه ویژه‌ای به برگزاری نمایشگاه‌های متعدد از آثار آزاد کاریکاتوریست‌های جوان کنند؛ باید گفت که آثار خلق شده توسط هنرمندان باید به صورت نمایشگاهی در محل‌های مختلف، از استان‌ها و شهرهای مختلف گرفته تا محله‌های گوناگون در شهرهای بزرگ، بین طیف‌های مختلف مردم و با سلیقه‌های گوناگون و با موضوع‌های روز و پرمخاطب و به شکلی انتقادی به نمایش در بیاید تا بدین ترتیب راه برای رسیدن به هدف اصلی و اساسی این هنر مردمی یعنی فرهنگ سازی هموارتر گردد.

نکته دومی که در این نوشتار کوتاه لازم است بدان اشاره شود، توجه به ریشه‌های انتقادی هنر کاریکاتور است. باید توجه کرد که اصل و ریشه کاریکاتور اعتراض و انتقاد است و همین اعتراض و انتقاد کاریکاتور است که می‌تواند تاثیرگذار باشد؛ شاید از همین منظر بتوان گفت که کاریکاتورهای مطبوعاتی نیز به دلیل به روز بودن، منتقد وضع موجود بودن و اشکالاتی که به شرایط نامطلوب روز دارند، است که مورد استقبال قرار می‌گیرد.

مردم ما عاشق طنز انتقادی هستند و با طنز انتقادی زودتر از هر هنر دیگری ارتباط برقرار می‌کنند و شاید بتوان گفت که نقطه‌ی اوج این طنز انتقادی در کاریکاتور مشهود است. مردم ما نیز نشان داده‌اند که از آثار خوب استقبال می‌کنند چرا که کاریکاتور خوب، به دلیل سادگی، انتقادهای درست و بجا و همچنین ظرفیت‌های هنرهای بصری که در آن به مرحله‌ی تبلور می‌رسد، نه تنها می‌تواند با مخاطب خود ارتباط برقرار کند، که قابلیت این را نیز دارد که تا سال‌ها در ذهن مخاطب ماندگار شود.

مردم دوست دارند انتقاد شوند و به همین سبب نیز کارهای کاریکاتوریست‌ها را دوست دارند، درست مانند برنامه‌های انتقادی که در صدا و سیما است و تجربه‌ی چند سال گذشته نشان داده که اقبال عمومی نسبت به آن برنامه‌ها بیش از سایر تولیدات رسانه‌ی ملی بوده است. مردم از نقد خیلی استقبال می‌کنند اما این به شرطی است که کاریکاتوریست بتواند آنچه که در ذهن دارد را بدون دغدغه‌ی خاطر روی کاغذد بیاورند اما متأسفانه می‌توان گفت که دست کاریکاتوریست‌ها در بیان ایده‌های‌شان بسته است.

از سوی دیگر و در وجه دیگری از این باید گفت که مدیران در هر جایگاه و سطحی که باشند، بر خلاف مردم از کاریکاتور و نگاه کاریکاتور می‌ترسند که این ترس مدیران باعث می شود جشنواره‌هایی که مدیران در آن مداخله دارند و خود کاریکاتوریست‌ها در آنجا نقشی ندارند، از لحاظ کیفیت نزول کند، چرا که جنبه و ضروریت و اعتقاد کاریکاتور در مدیران وجود ندارد تا کاریکاتورهای انتقادی رو تحمل نمایند.

متأسفانه در یک سال اخیر شاهد این هستیم که بر خلاف سال‌های پیش، تعداد جشنواره‌ها بسیار کم شده است. البته تعدد جشنواره‌ها نباید باعث افت کیفیت کاری شود. آنچه شاهد هستیم این است که جشنواره‌ها به اندازه کافی نظام‌مند نیستند و متأسفانه دید برخی از برگزارکنندگان این است که در هر موقعیتی که ایجاد می‌شود و صرفا بخواهیم فعالیتی انجام دهیم، نتیجه‌ی برگزاری اینچنینی جشنواره‌های کاریکاتوری این است که جشنواره با سطح خیلی پایین برگزار شود. کاتالوگ با کیفیت بالا، مرتب و منظم برگزار شدن جشنواره و استفاده از داوران صاحب نام، مواردی است که باعث ارتقای کیفیت جشنواره‌ها می‌شود که لازم است برگزار کنندگان بدان توجه لازم و جدی نمایند. توجه جدی به برگزاری درست جشنواره‌های کاریکاتور و اجرای با کیفیت جشنواره‌های داخلی باعث می‌شود جوانان با قدرت بیشتر در جشنواره‌های خارجی شرکت کنند و بدین ترتیب باعث رشد و اعتلای هنر کاریکاتور در ایران خواهد شد.

نکته‌ی دیگری که باید بدان اشاره شود، حضور و داوری در خراسان شمالی است؛ استانی که مهمان نوازی و با نشاط بودن مردم زبانزد خاص و عام است و این را به خوبی در دوره‌ی حضورم در استان لمس کردم. داوری جشنواره‌ی گذشته در خراسان شمالی نیز همواره در ذهنم ماندگار است، چرا که حوزه هنری خراسان شمالی بر کیفیت بالای جشنواره کاریکاتور اعتقاد دارد و کیفیت جشنواره‌های سال‌های گذشته در این استان، با جشنواره‌های کشوری برابری کرده است.

نقش حوزه هنری در شناسایی استعدادها در استان خراسان شمالی بی‌بدیل است و اصرار مدیران حوزه بر کیفیت باعث شده که همه از این جشنواره‌ها راضی باشند و در نوع خود، برای شکوفایی جوانان این عرصه تلاش کنند. دیگر اینکه خراسان شمالی و کاریکاتورهای این استان را با آقای ناصری می‌شناسند؛ در مورد او می‌توان گفت که او یک نخبه در استان است که مشوق جوانان این استان است و تحولی در حوزه‌ی کاریکاتور استان ایجاد کرده.

جمله‌ی پایانی هم اینکه امیدوارم فرهنگ و هنر در کشور یکپارچه شود و از مسئولین درخواست می‌کنم تا قدر جوانان کاریکاتوری را بدانند چرا که از بسیاری کشورهای مختلف در این عرصه بالاتر از هستیم.